Bu konudan önce, Normalization başlıklı yazıyı okumanızı öneririm.
Relation, veri tabanı tasarımcılarının, normalize edilmiş bir veri tabanı yaratırken, veri tekrarını önlemek için kullandıkları bir araçtır. Basitçe, relation, tekrarlanan verinin, veritabanında hangi tabloların, hangi alanlarında bulunacağını gösteren bir yoldur.
Ana verinin bulunduğu tabloya parent table denir. Normalization yazısında örneğini yaptığımız ve müşteri bilgilerinin tutulduğu Customer tablosu, bir parent tablodur.
Parent tabloda bulunan asıl veriye ulaşmak için pointerların tutulduğu tabloya Child tablo denir. Parent ve Child tablolar birbirleriyle ilişkilidirler. Yine normalizasyon yazısındaki, normalize edilmiş Order tablosu, bir child tablodur. Order tablosundaki CustomerID ile Customer tablosundaki CustomerID alanıyla ilişkilidir.
Customer tablosundaki, CustomerID nin her bir müşteri için ayrı olduğunu ve Customer ID den müşterinin tüm bilgilerine ulaşabileceğimizi söylemiştik. Yani Customer tablosundaki CustomerID unique'dir ve başka tablolar ile CustomerID alanı ile ilişkilendirilir. Bu neden Customer tablosundaki CustomerID'yi primary key yapabiliriz.
Bu durumda, diğer tablolardaki (Örneğin Order tablosundaki) CustomerID alanı, Customer tablosundaki, CustomerID yi işaret eder ve buna da foreign key denir.
Birkaç çeşit veritabanı ilişkisi vardır.
One-To-One (1 - 1) : Parent tablodaki bir satıra karşılık, child tablodada sadece 1 satır bulunur. Örneğin Müşteri tablosundaki adres bilgisini başka bir tabloda tutsaydık ve sadece tek bir adres girilmesine izin verseydik, Müşteri ve Adres tablosu arasında "Bire - Bir" ilişki kuracaktık.
One-To-Many (1 - *) : Parent tablodaki bir satıra karşılık, child tabloda birden fazla satır olabilir. Tıpkı Müşteri ve Sipariş tablosundaki ilişki gibi. Bir müşteri 1 veya daha fazla sipariş verebilir.
Many-To-Many (*-*) : Parent tablodaki bir satıra karşılık, child tabloda birden fazla satır olabildiği gibi, child tablodaki bir satıra karşılık da, parent tabloda birden fazla satır olabilir. Many-To-Many ilişki aslında birden çok One-To-Many ilişkinin bir araya gelmesinden oluşur. Bu ilişkileri bir araya getirecek olan ve Many-To-Many ilişkiyi sağlayacak olan bir ara bağlantı tablosudur. Bu tablo sadece ilişkide gerekli olan alanları tutar.
Aşağıdaki şekil, many to many ilişki kurulmuş bir örnek gösteriyor. Asp.Net 'in user - role leri yönetmemiz için hazırladığı aspnetservices veri tabanından bir gösterim.
Users ve Roles tabloları var. Bir kullanıcı birden fazla role'de yer alabileceği gibi, bir role için de birden fazla kullanıcı tanımlanabilir.
Kullanıcı bilgileri aspnet_Users tablosunda tutuluyor. Yanında anahtar resmi görünen UserId alanı, tablonun primary key'i.
Role'ler, aspnet_Roles tablosunda tutuluyor. RoleId alanı ise, bu tablonun primary key'i.
Many-To-Many ilişkiyi sağlayan ise aspnet_UserInRoles tablosu. Bu tabloda sadece her iki tablonun da primary key'leri tutuluyor.
Bu gösterimi, SQL Server Management Studio'da, "Database Diagram" kullanarak hazırladım. Tüm veri tabanı tasarım toolları tablolar arasındaki ilişkinin varlığını araya çizgi çekerek ifade eder. Sadece ilişki türleri biraz farklı gösterilebilir. SQL Server, Tek bir kayıt olacağını gösterdiği yerler için anahtar şeklini, çoklu kayıt olacak yerlerde ise sonsuz işaretini kullanmış.
aspnet_Users ile aspnet_UsersInRoles arasındaki ilişkide, aspnet_Users tarafında bir anahtar işareti görünüyor. Bu, ilişkinin o tarafında tek bir satırın olacağını gösteriyor. aspnet_UsersInRoles tablosuna bağlanan yerde ise bir sonsuz işareti var, bu tabloda bir kullanıcıya karşılık istediğimiz kadar role ekleyebileceğimiz anlamına geliyor.
Aynı türde ilişki aspnet_Roles ve aspnet_UsersInRoles tabloları arasında da kurulmuş. Bu ilişki de bir role'ün birden fazla kullanıcıya verilebileceğini ifade ediyor.
Sonuç olarak, bu 3 tablo ile, bir kullanıcıya birden fazla görev verilebilirken, bir görevde de birden fazla kullanıcının olabileceği bir yapı sağlanmış oluyor.
Primary key, foreign key ve ilişkilerin SQL Server'da nasıl tanımlandığına daha sonra değineceğiz.
RDBMS etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
RDBMS etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
28 Eylül 2010 Salı
27 Eylül 2010 Pazartesi
Normalizasyon
RDBMS (Relational Database Management System) ın en önemli kavramlarından biridir normalizasyon(normalization).
Normalizasyonun ne olduğuna örnek üzerinden bakalım.
Diyelim ki bir Customer tablomuz var. İçerisinde Müşteri Numarası, Adı - Soyadı ve Adres alanları var.
Customer Tablosu
Eğer bir müşterinin siparişi için bir tablomuz varsa, sipariş özeti için bize gerekli olan bilgiler Müşterinin Adı, Soyadı, Adresi, Sipariş Tarihi ve Sipariş Tutarı.
Müşteri bilgilerini "Sipariş " bilgilerini tuttuğumuz Order tablosuna da kopyalayacak mıyız o zaman? Müşteri bilgilerini Order tablosunda da taşınırsa ne olur peki? Bir müşterinin her bir siparişi için, Order tablosunda müşterinin tüm bilgileri tekrarlanır. Bu Order tablosunun gereksiz yere fazla bilgi ile dolmasına ve verilen diskte gerektiğinden fazla yer kaplamasına neden olacaktır. Tabii bu bilgiler sadece tabloda değil, aynı zamanda index tablolarında da tekrarlanacaktır. Ancak daha da önemlisi, müşterinin bilgilerinde bir değişiklik olduğunda sadece Customer tablosunu güncellememiz yeterli olmayacak, Order tablosunda da o müşteriye ait tüm sipariş kayıtlarını bulmamız ve onları da güncellememiz gerekecektir. Bunu unutmamız durumunda ve update işlemi sırasında bir hata ile karşılaşırsak ve bu da kayıtların bir kısmını güncelleyip, bir kısmını da güncellemez ise ortaya çıkacak karmaşayı düşünebiliyor musunuz?
İşte tüm bu karmaşadan ve sorunlardan kaçınmak için tablolar normalize olarak tutulur. Normalizasyon, bir grup tablo tanımlama kuralıdır. Normalizasyon kurallarına göre, tablolar tasarlanırken, bağlantılı oldukları tabloların her birinden sadece tek bir alan içerirler. Tabii bu alan tek olunca, bağlantılı oldukları tablodaki doğru kaydı bulabilecek bir bilgi tutmalıdırılar. Örneğin sipariş tablosundan, müşteri bilgisi olarak müşterinin sadece adını tutmamız, aynı isimde birden fazla müşteri olacağı için bir işe yaramaz. Bunun için Müşteri numarası gibi, her bir müşteri için tek olan ve değişmeyecek bir alan seçilmelidir.
İşte normalize edilmiş Sipariş tablosu :
Normalizasyonun da çeşitleri vardır. 3rd Normal Form, 4th Normal Form gibi.
Bu detaylara daha sonra gireceğiz. Ancak akılda tutulması gereken şey, normalizasyon, veri tekrarının önlemek için konulan bir veri tabanı tasarım kuralı olmasıdır. .
Normalizasyonun tam tersine, yani bir tabloda, diğer tablolardaki birçok bilginin tekrarlandığı, kayıt tekrarına izin verilen tablolara denormalize edilmiş tablolar denir.
Veri güncellemesi yapılmayan, daha çok raporlama için kullanılan veri tabanlarında, hızlı sorgulama yapılmak için tablolar denormalize edilebilir.
Bu da denormalize edilmiş bir sipariş tablosu
Normalizasyon ile ilgili daha detaylı bilgiler yakında burada olacak.
Normalizasyonun ne olduğuna örnek üzerinden bakalım.
Diyelim ki bir Customer tablomuz var. İçerisinde Müşteri Numarası, Adı - Soyadı ve Adres alanları var.
Customer Tablosu
| Customer ID | FirstName | LastName | Address |
| 1 | Ali | Veli | Deneme Mah. Deneme Sk. No:5/6 Kadıköy / İstanbul |
| 2 | Can | Demir | Test Mah. Deneme Sk. No:5/6 Lüleburgaz / Kırklareli |
| 3 | Birsen | Tunç | 1825 Sk. No:5/6 Konak / İzmir |
| 4 | Erdem | Yazar | Test Sk. No:5/6 Şişli / İstanbul |
Eğer bir müşterinin siparişi için bir tablomuz varsa, sipariş özeti için bize gerekli olan bilgiler Müşterinin Adı, Soyadı, Adresi, Sipariş Tarihi ve Sipariş Tutarı.
Müşteri bilgilerini "Sipariş " bilgilerini tuttuğumuz Order tablosuna da kopyalayacak mıyız o zaman? Müşteri bilgilerini Order tablosunda da taşınırsa ne olur peki? Bir müşterinin her bir siparişi için, Order tablosunda müşterinin tüm bilgileri tekrarlanır. Bu Order tablosunun gereksiz yere fazla bilgi ile dolmasına ve verilen diskte gerektiğinden fazla yer kaplamasına neden olacaktır. Tabii bu bilgiler sadece tabloda değil, aynı zamanda index tablolarında da tekrarlanacaktır. Ancak daha da önemlisi, müşterinin bilgilerinde bir değişiklik olduğunda sadece Customer tablosunu güncellememiz yeterli olmayacak, Order tablosunda da o müşteriye ait tüm sipariş kayıtlarını bulmamız ve onları da güncellememiz gerekecektir. Bunu unutmamız durumunda ve update işlemi sırasında bir hata ile karşılaşırsak ve bu da kayıtların bir kısmını güncelleyip, bir kısmını da güncellemez ise ortaya çıkacak karmaşayı düşünebiliyor musunuz?
İşte tüm bu karmaşadan ve sorunlardan kaçınmak için tablolar normalize olarak tutulur. Normalizasyon, bir grup tablo tanımlama kuralıdır. Normalizasyon kurallarına göre, tablolar tasarlanırken, bağlantılı oldukları tabloların her birinden sadece tek bir alan içerirler. Tabii bu alan tek olunca, bağlantılı oldukları tablodaki doğru kaydı bulabilecek bir bilgi tutmalıdırılar. Örneğin sipariş tablosundan, müşteri bilgisi olarak müşterinin sadece adını tutmamız, aynı isimde birden fazla müşteri olacağı için bir işe yaramaz. Bunun için Müşteri numarası gibi, her bir müşteri için tek olan ve değişmeyecek bir alan seçilmelidir.
İşte normalize edilmiş Sipariş tablosu :
| OrderID | CustomerID | OrderDate | OrderAmount |
| 1001 | 1 | 15.02.2010 | 150 |
| 1002 | 3 | 15.02.2010 | 250 |
| 1003 | 1 | 16.02.2010 | 500 |
| 1004 | 2 | 17.02.2010 | 100 |
| 1005 | 4 | 18.02.2010 | 1250 |
| 1006 | 2 | 19.02.2010 | 85 |
| 1007 | 2 | 20.02.2010 | 950 |
| 1008 | 1 | 21.02.2010 | 120 |
Normalizasyonun da çeşitleri vardır. 3rd Normal Form, 4th Normal Form gibi.
Bu detaylara daha sonra gireceğiz. Ancak akılda tutulması gereken şey, normalizasyon, veri tekrarının önlemek için konulan bir veri tabanı tasarım kuralı olmasıdır. .
Normalizasyonun tam tersine, yani bir tabloda, diğer tablolardaki birçok bilginin tekrarlandığı, kayıt tekrarına izin verilen tablolara denormalize edilmiş tablolar denir.
Veri güncellemesi yapılmayan, daha çok raporlama için kullanılan veri tabanlarında, hızlı sorgulama yapılmak için tablolar denormalize edilebilir.
Bu da denormalize edilmiş bir sipariş tablosu
| OrderID | CustomerID | OrderDate | OrderAmount | FirstName | LastName | Address |
| 1001 | 1 | 15.02.2010 | 150 | Ali | Veli | Deneme Mah. Deneme Sk. No:5/6 Kadıköy / İstanbul |
| 1002 | 3 | 15.02.2010 | 250 | Birsen | Tunç | 1825 Sk. No:5/6 Konak / İzmir |
| 1003 | 1 | 16.02.2010 | 500 | Ali | Veli | Deneme Mah. Deneme Sk. No:5/6 Kadıköy / İstanbul |
| 1004 | 2 | 17.02.2010 | 100 | Can | Demir | Test Mah. Deneme Sk. No:5/6 Lüleburgaz / Kırklareli |
| 1005 | 4 | 18.02.2010 | 1250 | Erdem | Yazar | Test Sk. No:5/6 Şişli / İstanbul |
| 1006 | 2 | 19.02.2010 | 85 | Can | Demir | Test Mah. Deneme Sk. No:5/6 Lüleburgaz / Kırklareli |
| 1007 | 2 | 20.02.2010 | 950 | Can | Demir | Test Mah. Deneme Sk. No:5/6 Lüleburgaz / Kırklareli |
| 1008 | 1 | 21.02.2010 | 120 | Ali | Veli | Deneme Mah. Deneme Sk. No:5/6 Kadıköy / İstanbul |
Normalizasyon ile ilgili daha detaylı bilgiler yakında burada olacak.
Etiketler:
Normalization,
RDBMS
